Η πορεία των εκπαιδευτικών και μορφές συλλογικής – και ταξικής – συνείδησης

Αυτή η πορεία είναι πια ιστορική. Για τρεις λόγους: λόγω μαζικότητας, λόγω μιας εντυπωσιακής μεταμοντέρνας έκφρασης ταξικής συνείδησης από τον white collar τομέα της οικονομίας – των υπηρεσιών κοινωνικοποίησης και δημιουργίας της γνώσης και σαν καταγραφή μιας ευρύτερης δυσφορίας με την κυβέρνηση.

Το ότι θα υποχωρούσε η κυβέρνηση ήταν αναμενόμενο, όπως κωμικά αποκαλύφθηκε την ημέρα της «πρωτοβουλίας» του προέδρου που έτυε να συμπέσει – ω τί σύμπτωση J - με την ημέρα κατάθεσης του Γενικού Ελεγκτή για τα σκάνδαλα των παρατυπιών και διαπλοκής στο Συνεργατισμό. Το ότι η κυβέρνηση βρέθηκε σε μια κατάσταση να ανακαλεί όσα έλεγε προηγουμένως ότι δεν είναι υπό διαπραγμάτευση [μαλιστα σε μια φαση προσπαθησαν να πουν ότι η κυβενρηση υποχωρησε στο 50%] ήταν, όμως, και ένα είδος υποχώρησης πέρα από το αναμενόμενο.

Φαίνεται ότι στους επικοινωνιακούς προγραμματισμούς της κυβέρνησης ήταν η κατασκευή ενός κλίματος διχασμού δημόσιων και ιδιωτικών υπαλλήλων, και αντιπαράθεσης της κυβέρνησης με τις συντεχνίες –ένα κλίμα που θα άφηνε περιθώρια στην κυβέρνηση να ελιχθεί κάπως, να συγκαλύψει το θέμα του Συνεργατισμού, και να εμφανιστεί ότι... έκανε κάτι [διόρθωσε αυτό που αρχικά η ίδια δημιούργησε – την κρίση στην Παιδεία]. Η διαδήλωση, όμως, της 28^ης Αυγούστου ήταν απρόσμενη σαν μια ευρύτερη σύγκλιση δυσφοριας και οργής ενάντια στην κυβέρνηση – συνολικά ή αποσπασματικά.

Το τί θα κάνουν οι συντεχνίες των εκπαιδευτικών τώρα μετά την επίδειξη δύναμης και δυναμικής, στις 28 Αυγούστου θα φανεί. Η κυβέρνηση, από την άλλη, αμύνεται και η προσφορά εξαγοράς ήταν γκάφα της, η οποία ενίσχυσε τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εκπαιδευτικών που την απέρριψαν. Αλλά η κυβένρηση προσπαθεί να μην φανεί ότι κάνει και μια άτακτη υποχώρηση. Διότι όσα επικαλείτο πριν ως οικονομικούς λόγους αποδεικνύονται ξεκάθαρα ψέματα  - εκεί που υποτίθεται θα έκανε περικοπές ξαφνικά μοιράζει χρήματα για εξαγορές, και παράλληλα, σαν εξαγορά των τηλεοπτικών καναλιών προτείνει να δίνει έξτρα εκατομμύρια στο ΡΙΚ για να μην διεκδικεί διαφήμιση. Υπάρχουν λεφτά για να επιχορηγούνται τηλεοπτικά θεάματα [που στηρίζουν την κυβέρνηση] αλλά έχουν τον καημένο τον Χαμπιαούρη να θέλει να περικόψει τις μορφές τέχνης [θέατρο, μουσική, χορό] στο δημόσιο σχολείο.

Η κυβέρνηση λέει ψέματα και είναι εμφανές ότι έφτιαξε μόνη της την κρίση για να μετατοπίσει την ατζέντα από το Συνεργατισμό, αλλά και για να δοκιμάσει προλείανση εδάφους για άλλες μορφές λιτότητας. Δεν μπορεί κανείς πια να την πάρει στα σοβαρά. Σε αυτό το πλαίσιο μπαίνει και η βουλή στη συζήτηση σαν έναν είδος άλλου [πέρα από την εκτελεστική εξουσία] θεσμού επίλυσης διαφορών. Προώθησε [το ποσό και σε ποιό βαθμό θα φανεί από τη συνεργασία της αντιπολίτευσης] τη θεσμική ανακατανομή εξουσίας.

Αλλά εκείνο το οποίο θα πλανιέται στο μέλλον, σαν είδος ιστορικής αναφοράς γι’ αυτήν την κινητοποίηση, αξίζει μιας ευρύτερης συγκριτικής ανάλυσης.

Ας δούμε τις τρεις σημαντικές διαστάσεις της κινητοποίησης.

Εν αρχή….Μαζεύκεται κοσμος

1    Αριθμητικά, σε όγκο μαζικότητας, ήταν όντως, όπως σωστά εκτίμησε ο Γ. Ιωάννου, η πιο μαζικκή εκδήλωση δεκαετιών... Θα πρέπει κανείς να πάει πίσω στις αρχές της δεκαετίας του 1990 για να βρει ανάλογη μαζική συγκέντρωση. Σαφώς πολύ μεγαλύτερη από τους «αγανακτισμένους» του θεάματος, του 2011, την οποία στήρξε το 90% των ΜΜΕ, αλλά μεγαλύτερη και από τη σαφώς πιο μαζική και πλουραλιστική – συνολική [σε σύγκριση με το θέαμα του Μαρί το 2011] συγκέντρωση έξω από τη βουλή για απόρριψη του καθολικού κουρέματος  το 2013 – η οποία ήταν και εκτός κλίματος των καθεστωτικών ΜΜΕ, αλλά ευνοήθηκε από την «απουσία τους» [απουσία ειδισογραφικών εκπομπών στημένης προπαγάνδας λόγω του «εορταστικού κλίματος»] εκείνες τις μέρες του καρναβαλιού και της Καθαρής Δευτέρας.

Η φετινή κινητοποίησση βασιζόταν μόνο στους ιστορικούς οργανωτικούς θεσμούς της εργατικής τάξης, τις συντεχνίες, και είχε απέναντί της εχθρικά μεγάλη μερίδα των ελεγχόμενων ΜΜΕ [την πλειψηφία των τηλεοράσεων με τον τρόπο που έστηνα τις συζητήσεις σε πάνελ, αλλά και στις εφημερίδες, η μόνη αξιοσημείωτη μετατόπιση ήταν οι σχετικά ίσες αποστάσεις του Φιλελεύθερου, η Αλήθεια και ο Πολίτης – ο οποιος βγηκε και με πρωτοσλειδη συνεντευξη Χαμπιαουρη πριν την πορεια- ήταν συνειδητά όργανα του προεδρικού]. 

   
Σε αυτό το πλαίσιο, η εκδήλωση της 28^ης Αυγούστου σηματοδοτεί μια ακόμα διεύρυνση της εμφάνισης [ή επιστροφής] των «μαζών» [ως συλλογικού υποκειμένου] στο προσκήνιο του δημόσιου λόγου – προηγήθηκε η εκδήλωση με την οικολογική παρέμβαση έξω από τη βουλή στην ανάληψη καθηκόντων του Αναστασιάδη, συνεχίστηκε με την μαζική πορεία προς τις βάσεις, και τώρα μια πολλαπλάσια συγκέντρωση γέμισε τους δρόμους της Λευκωσίας... Μια ανάλογη πορεία πριν το πραξικόπημα ζητούσε από τον Μακάριο να διώξει τους χουντικούς αξιματικούς και να πάρει πραγματικά μέτρα για την ΕΟΚΑ β. Άλλες εποχές, αλλά ενδιαφέορνται θεσμικοί παραλληλισμοί. 

Το μεταμοντέρνο πλήθος ξεκινά την πορεία διαμαρτυρίας προς  το προεδρικό

1  Υπήρξε μια εντυπωσιακή, μεταμοντέρα, λόγω εποχής, δημόσια συγκρότηση ταξικής συνείδησης. Η συγκέντρωση περιλάμβανε, όπως και η συγκέντρωση έξω από τη Βουλή το 2013, ένα ετερόκλητο πλήθος. Συμμετείχαν λ.χ. και δεξιοί, συναγερμικοί εκπαιδευτικοί [και απορριπτικοί και «φιλελεύθεροι» - στα πλαίσια των τάσεων του  κόμματος].  Η ταξική συνείδηση σαν μορφή συλλογικής συνείδησης δημιουργεί τις συνθήκες μέσα από τις οποίες το άτομο μπορεί να δει την ορθολογική τη σχέση αιτίας και συνέπειας στη σχέση κοινωνικού πλαισίου και ατομικού βιώματος – κατανοή, δηλαδή, ότι το ατομικό συμφέρον ταυτίζεται, στην πραγματικότητα, με τη συνεργασία με άλλους/ες, που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση. 

Αυτή η συνείδηση υπάρχει εν δυνάμει, αλλά εκφράζεται μαζικά σε στιγμές ρήξης ή κρίσης του συστήματος, το οποίο προσπαθεί να καταστείλει ή να περιορίσει την εμφάνιση τέτοιων μορφών συλλογικής συνείδησης. Η εμφάνισή της μέσα από αντιπαραθέσεις, όπως αυτή που έστησε αρχικά η κυβέρνησης ως μετατόπιση από το σκάνδαλο του συνεργατισμού, αποτελούν στιγμές δημιουργίας νέων δεδομένων στις μορφές συλλογικής συνείδησης.

Δεν σημαίνει ότι μεταμορφώνονται μαγικά οι άνρθωποι. Αλλά μένει η «στιγμή» σαν μορφή συλλογικότητας, την οποία θα επικαλείται πια στο μέλλον σαν ελπίδα ή σαν χώρο καταφυγής – υπεράσπισης δεδομένων. Η ταξική συνείδηση αποκτά με αυτή την έννοια πρόσβαση στη δημόσια πράξη των ατόμων – σαν πιθανότητα. Η ωρίμανσή της καλλιεργείται προφανώ ςαπό τις ίδιες τις αντιπαραθέσεις. Η χαρά αλλά και το αίσθημα έκφρασης πο ένοιωσαν και θα μεταφέρουν εκείνες οι χιλιάδες, θα κωδικοποίεί, στο μέλλον, [και για τους ίδιους, αλλά και για όσους επένδυσαν συναισθηματικά στην εκδήλωση] όχι απλώς το αίσθημα «ως δαμαί, κανεί», το οποίο κωδικοποιεί ο Καμύ σαν την στιγμή της εξέγερσης, αλλά και ένα νέο τρόπο έκφαρσης στο δημόσιο χώρο. Τώρα και ο συναγερμικός λ.χ. [και των 2 τάσεων στη συντηριτική παράταξη] θα έχει και ένα μέρος του συλλογικού του εστιασμένο στον τομέα της εργασίας του/της.

Η υπεράσπιση των συμφερόντων, είναι όμως μόνο το πρώτο βήμα στη δημιουργία ταξικής συνείδησης στο επίπεδο που αρμόζει στις σημερινές κοινωνίες [διαφορετικά παραμένει απλώς μια άρνηση χωρίς άνοιγμα στην κοινωνία] – η άρνηση στην εξέγερση, ακολουθείται από μια θετική κίνηση, ένα «ναι» που στηρίζει κάτι θετικό στον/ στην εξεγερμένο/ η, το οποίο όμως μπορεί να είναι κοινό για όλους: και εδώ, στις κινητοποιήσεις των εκπαιδευτικών, το θέμα, το οποίο αναδείχθηκε, είναι η αξιοπρέπεια της εργασίας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση του έργου – εργασίας εκπαδευτικούς [ και εδώ η επίθεση του νεοφιλελεύθερου λόγου, βρήκε απέναντί του, την ειλικρινή δυσφορία ενός/μιας εργαζόμενου/νης, ο/η οποίος/α δεν εργάζεται μόνο στο δημόσιο τομέα].

Η ιστορική ταξική συνείδηση επικαλείται ένα αίσθημα της αξιοπρέπειας της εργασίας, ως μορφή δημιουργίας του κόσμου και της κοινωνίας – όχι ως κάτι κατώτερο, όπως το παρουσιάζει η κυρίαρχη ιδεολογία για να ξεπλύνει το κεφάλαιο, αλλά ως δημιουργό του κόσμου. 

Το φαντασιακό του προλεταριάτου της νεωτερικότητας είχε ακριβώς αυτή την αξιοπρέπεια του συλλογικού των εργαζομένων που άρχιζαν να συνειδητοποιούν ότι, όχι μόνο δημιουργούν τον κόσμο, αλλά και είναι στη θέση να τον αλλάξουν προς το καλύτερο για όλους. Η στιγμή της εξέγερσης του θετικού, στην κυπριακή περίπτωση, ήταν η απόρριψη από τις συντεχνίες της πρότασης εξαγοράς των εκπαιδευτικών, με περικοπές στις προσλήψεις και προσαυξήσεις. Νοιώθει κανείς ότι μερίδα των δημοσίων υπαλλήλων και ο κ. Χαζηπέτρου συμπεριφέρονται ακόμα με αυτό τον τρόπο. Οι εκπαιδευτικοί επέμεναν μέσω των συντεχνιών τους ότι το θέμα ήταν το δημόσιο σχολείο και τα εργατικά δικαιώματα ενάντια στον αυταρχισμό – ο οποίος αν περάσει από εδώ [από το δημόσιο χώρο με οργανωμένες συντεχνίες] τότε θα απλωθεί σαν νοοτροπί των εργοδοτών μέχρι και στην τελευταία ομάδα/ επιχείρηση.

Αυτό που γεννήθηκε δεν ήταν ένα θέαμα – ήταν και ένα δκιάνεμα της ταξικής συνείδησης στους δρόμους της Λευκωσίας. Αθθύμιζε την ανάλογη πορεία της Πρωτομαγιάς του 1944 – απλώς εκίνη κατέληγε στην Πλατεία Ελευθερίας, τότε Μεταξά. Και θα πρέπει να θυμάται κανείς τη δομή μέσα από την οποία η ιστορική νεωτερική εργατική τάξη κατάφερε να επιβάλει στην αστική τάξη τον ιστορικό συμβιβασμό του κράτους ευημερίας και ελέγχου της αγοράς στην Κύπρο: πρώτα κέρδιζαν κάτι οι κυβερνητικοί και μετά αυτό μεταφερόταν και στους εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα. Οι εργοδοτικές οργανώσεις έχουν καλύτερη μνήμη από τους εξατομικευμένους που μουρμουρούν χωρίς ιστορικό πλαίσιο: κάθε επίθεση ενάντια στους εργαζόμενους ξεκινά με στήριξη από τους εργοδότες [συμπεριλαμβανομένων και των ιδιοκτητών ΜΜΕ] μιας επίθεση ενάντια στο Δημόσιο [όπως εκαναν και τωρα. Και μετά αρχίζουν και την επίθεση ενάντια στους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα.

1    Όσον αφορά στη συγκυρία, αν και δεν ήταν άμεσο, η οργή και η καχυποψία για την κυβέρνηση με όσα ακούστηκαν για το Συνεργατισμό, σίγουρα έφτιαξε ένα κλίμα. Αλλά το κυρίαρχη ήταν, όπως παρατήρησε ο Γ. Χαραλάμπους, μια φαινομενικά πλήρης ανατροπή της προσπάθειας των ΜΜΕ [αλλά και του κόμματος της νυν κυβέρνησης, και άλλων, όπως και των εργοδοτικών και τραπεζιτικών συμφερόντων] για δαιμονοποίηση του Δημόσιου τομέα, για να νομιμοποιηθεί η επιβολή λιτότητας – την οποία θα πλήρωναν βέβαια πολύ χειρότερα τα λαϊκά και τα μεσαία στρώματα, στα οποία όμως η οικονομική εξουσία και οι προεκτάσεις της πουλούσαν το «φταίνει οι δημόσιοι υπάλληλοι», «φταίει ο Χριστόφιας που έδωσε τσεκκιούθκια στους φτωχούς» κοκ οι διάφοροι «αβερωφισμοί» που διαχέονται από τα ΜΜΕ προς εξυπηρέτηση του ΚΕΒΕ..

Εκείνο το κλίμα δεν νίκησε τότε, όπως φάνηκε και με την εξέγερση ενάντα στο καθολικό κούρεμα τον Μάρτιο του 2013. Αλλά ήταν κυρίαρχο για την περίοδο της τρόικα στα καθεστωτικά ΜΜΕ. Η απεργία των νοσηλευτών το 2017 ήταν μια πρώτη θετική κίνηση, τζιαι τωρά οι εκπαιδευτικοί εγίναν παλλίροια στους δρόμους της Λευκωσίας. Τωρα, αν κρινει κανεις από τις ρητορικες στα κυβερνητικα και ελεγχομενα ΜΜΕ, η εξουσία στρέφεται προς το εσωτερικό των εκπαιδευτικών, αφού δεν πέρασε η εξωτερικη δαιμονοποιηση, με στοχο την εμφανιση της κυβέρνησης σαν «διαλλακτικής» και όχι ακραίας – προφανως για να ξεχαστεί και πως ξεκίνησε το θεμα. Αλλά και για να κινηθεί λίγο μαζί με το ρεύμα της αξιοπρέπειας των εκπαιδευτικών, προσπαθώντας να υπονομευσει την διαχυση της ταξικής συνείδησης. Το πώς θα λειτουργησουν οι συντεχνίες αλλά και το πλήθος που ανακάλυψε ξαφνικά την «δύναμη στο δρόμο», θα φανεί, όπως και θα φανει αν θα καταφέρουν οι συντεχνίες των ε/κ εκπαιδευτικών να μετατραπούν σε ενα είδος άτυπου θεσμού με παρεμβάσεις [και σε άλλα ζητήματα] όπως κάνουν οι τ/κ συντεχνίες, είναι μάλλον δύσκολο και έχει πολύ δρόμο – αλλά θα φανεί.

Πάντως καταγράφεται διπλά στα θετικά ότι συμμετείχαν τ/κ ως μορφή συμπαράστασης. Και ότι η παρουσία τους αναφέρθηκε από τα μικρόφωνα. Από εκεί και πέρα θα αναμετρηθεί η διάχυση της ταξικής συνείδησης της εργασίας, και η κατανόηση των κοινωικών της προεκτάσεων, με την προσπάθεια της κυβέρνησης να χρησιμοποιήσει το παρελθόν, για να βάλει ακόμα μια πάτσια κάπου μέσω εξαγορών ή και δικής υπαναχώρησης. Όμως η μαζική εικόνα των χιλιάδων δύσκολα θα εξορκιστεί... Και αυτό που αναδύθηκε ιδιαίτερα έντονα ήταν ο ρόλος της εργασίας, ο σεβασμός σε αυτόν, αλλά και η ίδια η έννοια της εργσίας, καθώς η κοινωνία μπαίνει πια στην εποχή της Γνώσης, των τεχνολογιών πληροφορικής… Το μέλλον ασφυκτιά σε ένα καθεστώς που γαντζώνεται και φτιάχνει οχυρώσεις για να κρατά εγκλωβισμένη την κοινωνία στο παρελθόν.