Τα δυο μπλοκ στην Μέση Ανατολή: από το Ιράν στην Τουρκία, το μπλοκ καλύπτει κοσμικούς και θρησκευόμενους πολλαπλών κοινοτήτων, και γεωγραφικά περιβάλει το μεγαλύτερο μέρος των θαλάσσιων συνόρων της κυπριακής ΑΟΖ, και η ηττημένη άτυπη συμμαχία Ισραηλ-Σαουδικής Αραβίας
Τα γεγονότα στη
Μέση Ανατολή κυλούν τώρα με πιο αργούς ρυθμούς, αφού οι βασικοί παίκτες
επαναπροσδιορίζουν τις θέσεις τους με το τέλος του πολέμου στην Συρία. Στις
εξελίξεις θα μπορούσε να καταγράψει κανείς 4 γεγονότα: την επίθεση των
ισλαμιστών στο Σινά [θεωρείται ότι η επίθεση έγινε από το Ισλαμικό Κράτος – ΙΣ
ή ΙΣΙΣ], την επιστροφή του Χαρίρι στον Λίβανο και την προσπάθεια του να
αποσύρει τις ανοησίες που τον έβαλαν να διαβάσει στον σαουδαραβικό τηλεοπτικό
σταθμό, την όξυνση, αλλά και αποκατάσταση των σχέσεων Τουρκίας-ΗΠΑ, και την
έκκληση του ευρωκοινοβουλίου για εμπάργκο όπλων στην Σαουδική Αραβία, λόγω της
επέμβασης στην Υεμένη.
Η επιστροφή
Χαρίρι, όπως και το τέλος του πολέμου στην Συρία δείχνουν την σταθεροποίηση της
θέσης του νικηφόρου μπλοκ στην περιοχή. Σχεδόν 15 χρόνια μετα την αμερικανική εισβολή
στο Ιράκ [στην οποία επένδυε τόσα το Ισραήλ και μια μερίδα των ελλήνων
εθνικιστών, βλέποντας από τότε την απροθυμία του τουρκικού μετριοπαθούς
ισλαμικού κινήματος να ταυτιστεί με την δυτική επέμβαση] και 6 χρόνια συριακού
πολέμου, μπορεί να έχουν αφήσει χιλιάδες θύματα, αλλά αυτό που αναδύεται είναι
μια σαφής εικόνα – που μόνο σαν απρόσμενη συνέπεια μπορεί να χαρακτηρισθεί για
τη Δύση. Ενώ πριν το 2003, το Ιράν ήταν ουσιαστικά απομονωμένο με ένα ισχυρό,
στρατιωτικά, ιρακινό κοσμικό κράτος, η αμερικανική εισβολή, επέτρεψε στην
Τεχεράνη να αποκτήσει ουσιαστική επιρροή στη Βαγδάτη, και μάλιστα η Βαγδάτη
απέδειξε πια ότι έχει και την στρατιωτική δύναμη [σε συνεργασία με το Ιράν] να
προστατεύσει την κυριαρχία του και από απειλές απόσχισης με ισραηλιτική ενθάρρυνση
[όπως των κούρδων] αλλά ακραίων σουνιτών ισλαμιστών όπως του ΙΣ… Και η ένταξη
του Ιράκ σε ένα κοινό πόλο/άξονα με το Ιράν, επεκτείνεται στο ότι οι κοσμικοί
νικητές στην Συρία οφείλουν πολλά και στο Ιράν και στην Χιζμπολάχ. Και στον
ίδιο τον Λίβανο η άτσαλη απόπειρα της σαουδαραβικής μοναρχίας να κάνει επίδειξη
δύναμης και να δημιουργήσει ένα μπλοκ σουνιτών ενάντια στην Χιζμπολάχ απέτυχε
οικτρά. Αντίθετα, φαίνεται να διαμορφώνεται ένα είδος «εθνικής»- «πατριωτικής»
ενότητας ενάντια στις σαουδαραβικές παρεμβάσεις και ενάντια στο Ισραήλ, ενώ
τόσο η Χιζμπολάχ, όσο και ο χριστιανός πρόεδρος με τον οποίο συνεργάζεται
βγήκαν σαφώς ενισχυμένοι από την περιπέτεια Χαρίρι. Όταν ένας δυτικός
προσπάθησε σε μια λιβανέζικη τηλεόραση να αποκαλέσει την Χιζμπολάχ τρομοκρατική
οργάνωση, ο παρουσιαστής τον διέκοψε και του είπε με σαφήνεια «για εσάς είναι
τρομοκράτες, για εμάς είναι η αντίσταση»…
Από την άλλη,
τριβή ΗΠΑ – Τουρκίας, αλλά και η απόφαση του ευρωκοινοβουλίου για την Σαουδική
Αραβία, δείχνουν την μεταμόρφωση…. Η Τουρκία που υπό τους κεμαλικούς
προσδιόριζε σαν στόχο της να φτάσει στη δυτική νεωτερικότητα, σήμερα βρίσκεται
σε μια θέση όπου διαπραγματεύεται σαν νευραλγική πια περιφερειακή δύναμη.
Έτσι,
όταν οι Αμερικανοί έθεσαν θέμα για την αγορά ρωσικών πυραύλων [που άνοιξε ακόμα
περισσότερο την πόρτα της συνεργασίας Τουρκίας – Ρωσίας], η Τουρκία αντέδρασε
υπενθυμίζοντας τους τον σημαντικό περιφερειακό της ρόλο… Και μετά την ένταση
ανακοινώθηκε η συζήτηση μεταξύ Ερντογάν – Τραμπ, την οποία ακολούθησε
αμερικανική διαβεβαίωση ότι θα περιοριστεί ο εξοπλισμός των κούρδων της Συρίας.
Η Τουρκία ξέρει να διαπραγματεύεται την θέση και την ισχύ της…
Τώρα εμφανίζεται
στον ορίζοντα ένα νέο ζήτημα έντασης με δίκη στις ΗΠΑ, η οποία σχετίζεται με
την παραβίαση του εμπάργκο εναντίον του Ιράν [πριν την πρόσφατη συμφωνία], και
η Τουρκία θέλει να δικάσει ένα αξιωματούχο της ΣΙΑ για εμπλοκή στο πραξικόπημα
του 2016.. Είναι εμφανής η απόκλιση πια. Αλλά και η αναγκαιότητα – μόνο η
Τουρκία μπορεί να γεμίσει το κενό που έχει αφήσει η Δύση στην περιοχή, και η
Τουρκία οδηγείται στην αυτονόμηση. Και παρά το ότι στο εσωτερικό της υπάρχει
νέα ένταση αναμεσά σε κεμαλικούς και τον Ερντογάν, είναι αμφίβολο ακόμα και αν
κερδίσει σύντομα την εξουσία η κεφαλική αντιπολίτευση, ότι θα αλλάξει η πορεία
αυτονόμησης από την Δύση. Η Τουρκία θα διαπραγματεύεσαι πια τον περιφερειακό
της ρόλο από θέση ισχύος – και αυτό δείχνουν όλες οι συγκυρίες και οι
μεταμορφώσεις [πόλεμοι του κόλπου, τέλος ψυχρού πολέμου, τοπικές εξεγέρσεις,
κρίση και επεμβάσεις μετα το 2011] στην περιοχή από το 1980.. Ο κεντρικός ρόλος
της Τουρκίας στην περιοχή πηγάζει από την γεωγραφική της θέση και το μέγεθος
της στρατιωτικής επένδυσης – και το αντίστοιχο μέγεθος της κοινωνίας και τον
κομβικό ρόλο της οικονομίας της στην περιοχή [και στο θέμα των αγωγών
ενέργειας, αλλά και της ναυσιπλοΐας, όσο και των αεροπορικών ζωνών]… Και στο
νέο πλαίσιο αυτονόμησης της περιοχής το τουρκικό κράτος με την ιστορική του
αυτονομία [δεν υπήρξε ποτέ αποικία της Δύσης] αλλά και με την συμβίωση κοσμικού
και θρησκευτικού πόλου, αναδύεται ως σημείο αναφοράς…
Οι βάσεις στην Τουρκία, οι οποίες προσφέρουν
υπηρεσίες και στήριξη στο ΝΑΤΟ – δυτικούς τις οποίες η ελληνοκυπριακή δεξιά,
όπως διαρρέει η κυβέρνηση μέσω Πιμπίσιη στον Φιλελεύθερο, προσπαθεί να πείσει
ότι θα.. αντικαταστήσει η.. νότια Κύπρος. Και μερικοί κάνουν ότι το πιστεύουν
κιόλας…
Οι άλλοι δυο
βασικοί σύμμαχοι της Δύσης είναι, πια, σε αδιέξοδο – το Ισραήλ, όπως έμμεσα
παραδέχονται και τα ισραηλιτικά ΜΜΕ, είναι αναγκασμένο να συμπεριφέρεται σαν
..σύμμαχος του ΙΣΙΣ [Ισλαμικό κράτος][1]
αφού η ελπίδα του Ισραήλ να εγκατασταθεί ένα φιλο-ισραηλιτικό καθεστώς στο Ιράκ
με την εισβολή του 2003, ή έστω με την αυτονόμηση των κούρδων πρόσφατα
κατέρρευσε παταγωδώς. Και έτσι αντί να απομονωθεί το Ιράν, επεκτάθηκε η επιρροή
του. Και σαν να μην έφτανε αυτό, η ήττα των ισλαμιστών στη Συρία από την
κοσμική πλειοψηφία με την προεδρία Άσσαντ επεκτείνει τον άξονα των αντιπάλων
του Ισραήλ σε όλο το βόρειο σύνορο. Αντί να κυριαρχήσει το «διαίρει και
βασίλευε» το Ισραήλ είναι πια απομονωμένο. Το ότι ο Νετανιάχου, με το
υπεροπτικό συνήθως ύφος του για της Άραβες, ξαφνικά βρέθηκε να δηλώνει ότι το
Ισραήλ συνεργάζεται άτυπα με αραβικά κράτη, έμοιαζε σαν αγχώδης προσπάθεια να
αποφευχθεί το νέο καθεστώς ήττας στο περίγυρο..
Αν το Ισραήλ
παρατηρεί αμήχανα [ή αναζητά και αυτό τρόπους πρόσβασης στην Τουρκία σαν μέλος
του νικηφόρου μπλοκ, αλλά και μια αυτόνομη περιφερειακή δύναμη κόμβος αγωγών] ο
άλλος πρωταγωνιστής στο μπλοκ των ηττημένων, η Σαουδική Αραβία, βρίσκεται και
σε εσωτερική ένταση, αλλά και εξωτερικά αδιέξοδα. Το εμπάργκο στο Κατάρ
απέτυχε, η παρέμβαση στο Λίβανο μετατράπηκε σε μπούμερανγκ, ενώ ο πόλεμος στην
Υεμένη μετατρέπεται σε Βιετνάμ στην αυλή του βασιλείου των Σαούντ.
Η
απόφαση του ευρωκοινοβουλίου να ψηφίσει υπέρ του εμπάργκο όπλων, είναι μια
απόφασης από την ηθική διάσταση της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αλλά ήταν και
αποκαλυπτική: το ότι η ελληνική και η ελληνοκυπριακή δεξιά ψήφισαν ενάντια στο
εμπάργκο καταγράφει ουσιαστικά την κατάσταση τα τελευταία χρόνια. Ουσιαστικά, η
κυπριακή κυβέρνηση με την ελληνοκυπριακή εστίαση συμφερόντων, μετατοπίστηκε από
την ανοιχτή εξωτερική πολιτική [άρα και με το μπλοκ του «άξονα της αντίστασης»,
όπως αυτό-ονομάζεται - από του παλαιστίνιους μέχρι το Ιράν- αλλά και με τα
εμιράτα και το Ισραήλ] σε μια ταύτιση με το ηττημένο μπλοκ – του Ισραήλ –
Σαουδαράβων και αυτό αναπόφευκτα θα έχει κόστος σύντομα. Αυτή η ταύτιση ήταν άλλωστε
εμφανής στην ανακοίνωση μεταφοράς όπλων σε κούρδους του Ιράκ [ενώ κατέρρεε η
απόπειρα απόσχισης] και στον Λίβανο, ενώ η Σαουδική Αραβία ετοιμαζόταν να
εκβιάσει τον Χαρίρι σε εκείνη την καθ’ υπαγόρευση τηλεοπτική δήλωση σε μια
προσπάθεια πρόκλησης εσωτερικής έντασης στο Λίβανο…
Για να
κατανοήσει κανείς την ευρύτερη μετατόπιση αξίζει μια ιστορική σύγκριση, αρχικά
αξίζει να δει πώς ήταν η Μέση Ανατολή από τη δεκαετία του 1870 που άνοιξε η
διώρυγα του Σουέζ μέχρι τον Μεσοπόλεμο, το 1930 – όπως φαίνεται στον πιο κάτω
χάρτη…
Ολόκληρη η
περιοχή με εξαίρεση την Τουρκία ως κατάλοιπο της οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν
αποικία της Δύσης – με ρωσική παρουσία στο βόρειο Ιράν. Σήμερα, αυτή η εικόνα
έχει εξαφανιστεί… Όχι απλώς υπάρχουν πολλαπλά καθεστώτα, αλλά ο νέος άξονας που
τονίζει την αυτονομία της περιοχής από την Δύση, περιλαμβάνει από το κοσμικό
κράτος της Συρίας, μέχρι το κοινοτικό του Λιβάνου, τη ρευστή ακόμα συνύπαρξη
στο Ιράκ, την ισλαμική δημοκρατία [των σιητών] στο Ιράν και τη ρευστή
δημοκρατία κοσμικών και μετριοπαθών ισλαμιστών στην Τουρκία… Το φιλοδυτικό
μπλοκ το αποτελούν τα πιο συντηρητικά καθεστώτα των μοναρχιών του Κόλπου [πλην
Κατάρ] και το Ισραήλ με τα δικά του προβλήματα απομόνωσης και περιφερικά και
αυξανόμενα διεθνώς…
Αν δοκιμάσει
κανείς, σε αυτό το πλαίσιο, να δει την κυπριακή κατάσταση σε σχέση με την ΑΟΖ
[και το φυσικό αέριο, η κατάσταση είναι πρωτοφανής: για πρώτη φορά η Κύπρος
βόρεια και ανατολικά δεν έχει ουσιαστικά συμμάχους πλην του Ισραήλ που έχει
ελάχιστη επαφή με την κυπριακή ΑΟΖ, ενώ δυτικά η Τουρκία διεκδικεί ανενόχλητη
την ΑΟΖ μέχρι έξω από την Πάφο..
Και η αβάσταχτη αφέλεια της ελληνοκυπριακής δεξιάς
Σε αυτό
το πλαίσιο, η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, έχοντας ταυτιστεί με τον
άξονα Ισραήλ- Σαουδική Αραβία, βρέθηκε μετά την αλλαγή στρατοπέδου της Τουρκίας
στη Συρία το 2015, σε δύσκολη θέση…
Ενώ τα
ρωσικά πλοία από την μια [τα οποία ενίσχυαν και την εικόνα της Συρίας] και η ΕΕ
από την άλλη [με την επίσκεψη Μέρκελ πριν την γεώτρηση του 2011] ασφάλιζαν την
κυπριακή ΑΟΖ και από ανατολικά και δυτικά, η στροφή προς τον φιλοδυτικό άξονα,
οδήγησε σε αυξανομένη απομόνωση, η οποία διευρύνεται με την αντιπαράθεση [από
ότι φαίνεται και με τη σχετική δήλωση Αναστασιάδη] με την Ρωσία για το θέμα Browder και τη στοχοποίησης της κ. Λοϊζίδου
για υπέρμετρο ζήλο σε υποθέσεις ολιγαρχών, φυγόδικων κ.α. αλλά και στο πλαίσιο
της κατασκευασμένης επίθεσης εναντίον της Ρωσίας στα δυτικά ΜΜΕ… Ουσιαστικά, η
μόνη διέξοδος [και πρόσβαση στον αραβικό κόσμο] παρέμεινε η Αίγυπτος – και αυτή
λόγω των διαμαχών της με την Τουρκία για το θέμα της Μουσουλμανικής
Αδελφότητας. Αλλά όπως φάνηκε και από την επίσκεψη Σίσι, και η Αίγυπτος θέτει
θέμα ιδιοκτησίας των τουρκοκυπρίων και πολιτειακά και προφανώς άλλωσπως..
Έτσι,
στην απελπισία της για προεκλογικά θεάματα η κυβέρνηση άρχισε να φτιάχνει
σενάρια.. μέχρι και την Ιορδανία, μια χώρα εντελώς αδύναμη και πλήρως
εξαρτωμένη – η οποία θα έχει «στρατιωτική συνεργασία» γράφτηκε με την Κύπρο.
Δυο χώρες/περιοχές που δεν μπορούν να υπερασπιστούν τα σύνορα τους, θα συνεργαστούν
..στρατιωτικά... Και η Ιορδανία συζητά για αγωγό νερού από την Τουρκία μέσω
βόρειας Κύπρου..
Σε αυτό
το πλαίσιο, ο Πιμπίσιης στο Φιλελεύθερο, ο οποίος εκφράζει το προεδρικό, όπως
φάνηκε και με τα δημοσιεύματά του που είχαν στόχο την προκαταβολική υπονόμευση
της διαδικασίας στο Κραν Μοντανά, επανήλθε σε αυτό το πλαίσιο να διατυπώσει την
κυβερνητική θέση που αποκαλύπτει την εκπληκτική αφέλεια της ελληνοκυπριακής
δεξιάς –
μια
αφέλεια με ιστορικές καταβολές από το καιρό που πίστευαν ότι αν εμπιστεύονταν τη
Δύση, τότε όλα θα πήγαιναν καλά. Και όταν η Κύπρος ήταν για 5 μέρες υπό τον
πλήρη έλεγχο της Δύσης, μετά το πραξικόπημα και την φιλοχουντική/φιλοδυτική
«κυβέρνηση» του πραξικοπήματος, προέκυψε η εισβολή. Κάπως έτσι ήταν και είναι η
αφέλεια..
«Πρέπει η Λευκωσία να μεταφέρει το μήνυμα προς τη Δύση (και
η παρουσία σήμερα του Τζόναθαν Κόεν στο Προεδρικό είναι μια καλή ευκαιρία) πως μπορεί
η Τουρκία να έχει με τις επιλογές της εξασθενήσει την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ,
αλλά υπάρχουν άλλες χώρες στην περιοχή που μπορεί να παίξουν εξίσου αυτό τον σημαντικό
ρόλο. Όπως είναι το πλέγμα συνεργασιών που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα σε Ελλάδα
(που είναι μέλος του ΝΑΤΟ), Κύπρο (η οποία προσφέρει ουκ ολίγα για εξυπηρέτηση των
συμμαχικών αναγκών όπως οι Βάσεις των Βρετανών αλλά και οι δικές της βάσεις), αλλά
και το Ισραήλ, η Αίγυπτος και η Ιορδανία που έχουν κι αυτές συνεργαστεί ουκ ολίγες
φορές με τις δυτικές δυνάμεις προς αντιμετώπιση πλειάδας ζητημάτων. Άρα, υπάρχει
απάντηση στις ανησυχίες του ΝΑΤΟ και των δυτικών που μπορεί να κρατήσουν την ανατολική
πτέρυγα ζωντανή. Κι η απάντηση πρέπει να σταλεί πριν κάνει εκ νέου κινήσεις η Τουρκία
επιζητώντας ανταλλάγματα.» Ανδρέας Πιμπίσιης
Η
εισήγηση για μετατροπή της Κύπρου σε βάση του ΝΑΤΟ [όπως και η ξαφνική
εθνικόφρων εξιδανίκευση της ύπαρξης των βρετανικών βάσεων] είναι τόσο ξεκάθαρη
που απορεί κανείς για το πόσα άλλα ψέματα θα πει ο Αναστασιάδης, όταν
διαβεβαίωνε το ΑΚΕΛ ότι δεν πρόκειται να θέσει θέμα ΝΑΤΟ στην διαδικασία λύσης.
Ακόμα και αν προσπεράσει κανείς την γνωστή ασυνέπεια του Αναστασιάδη, η εικόνα
των δήθεν συμμάχων είναι κωμική – μια χώρα εξαρτωμένη, όπως η Ιορδανία που, αν
την ήθελε η Δύση, την έχει ήδη στο τσεπάκι της, μια άλλη χώρα, η Αίγυπτος που
ταλαντεύεται αναμεσά στο σαουδαραβικό άξονα [που πλήρωνε μέχρι τωρα ] και τον
κοσμικό άξονα [ο Σίσι στήριζε την κυβέρνηση της Συρίας] και η οποία αναπόφευκτα
θα βρει μια μορφή συμφωνίας με την Μουσουλμανική Αδελφότητα, και κατά συνέπεια
την Τουρκία. Από εκεί και πέρα η Ελλάδα.. Είναι όπως και το ‘74 μακριά [και η
θέση της ήταν να καλύπτει τα Βαλκάνια για την δυτική συμμαχία στον ψυχρό
πόλεμο – τώρα δεν έχει ιδιαίτερη
στρατιωτική σημασία με τόσες άλλες διαθέσιμες χώρες στην περιοχή. Οπότε μένει
η.. νότια Κύπρος για να αναπληρώσει τον μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, τις βάσεις
και τα δίκτυα επικοινωνιών στην Τουρκία των οποίων το βεληνεκές φτάνει μέχρι
την Κεντρική Ασία… Σε αντίθεση με τον καιροσκοπισμό του Αναστασιάδη, ο Τ.
Παπαδόπουλος είχε τουλάχιστον μια ρεαλιστική γεωπολιτική θέση – η Δύση δεν
μπορεί να λειτουργήσει στην περιοχή χωρίς την Τουρκία, και η Τουρκία είναι ο
βασικός της «παίκτης» στην περιοχή. Άρα
η ό,ποια
ανεξαρτησία/αυτονομία της Κύπρου σε αυτό το γεωπολιτικό πλαίσιο, βασίζεται στην
ισορροπία δυνάμεων [όπως ήταν ιστορικά η κυπριακή εξωτερική πολιτική μετά το
1960] και όχι στην ταύτιση με ένα άξονα/μπλοκ – η ταύτιση θα σημαίνει απλώς
ρόλο επικυρίαρχου στην Τουρκία στη φιλοδυτική ταύτιση.. Και η νυν αυτονόμησή
της δείχνει την αδυναμία της Δύσης να έχει καθοριστικό ρόλο πια, και την
εξάρτησή της [και του Ισραήλ, το οποίο εξαρτάται από τις βάσεις στην Τουρκία
για την υποτιθέμενη άμυνα του] από την Τουρκία…
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου