Η ανάδυση υπογείων ρευμάτων στην αμερικανική ήπειρο: Από τη Βενεζουέλα στο Charlottesville

Υπάρχει ένα είδος είτε ποιητικής δικαιοσύνης είτε eerie/ανατριχιαστικής σύμπτωσης στην εμφάνιση των ανεμοστρόβιλων στις αρχές του φθινοπώρου στην αμερικανική ήπειρο μετά τις πολιτικές θύελλες του καλοκαιριού του 2017. Η αντιπαράθεση για τις εκλογές στη Βενεζουέλα και η διάχυση των επιπτώσεων από τη σύγκρουση στο Charlottesville των ΗΠΑ, ανέδειξαν το βάθος των αντιπαραθέσεων σε νότια και βόρεια Αμερική.

Η αντιπαράθεση στη Λατινική Αμερική τα τελευταία χρόνια: η αντεπίθεση της συντηρητικής [και φιλική προς την εξάρτηση από τις ΗΠΑ] δεξιά σε Βραζιλία, Αργεντινή και Βενεζουέλα

Στη Βενεζουέλα μπορεί να πει κανείς ότι είχαμε ένα comeback του τσαβισμού και φαίνεται ότι ο Ν. Μαδούρo κατάφερε  να ανατρέψει τις δυναμικές της επίθεσης της αντιπολίτευσης. Πριν δυο χρόνια, η εικόνα ήταν πολύ διαφορετική. Η πτώση των τιμών των πρώτων υλών και ο επαναπατρισμός κεφαλαίων στα χρηματιστήρια του βορρά, οδήγησε σε ύφεση στη λατινική Αμερική. Η φιλο-βορειοαμερικανική αντιπολίτευση, μετά την μεγάλη αλλαγή ηγεμονίας από το 2000 μέχρι το 2015, θεώρησε ότι είχε την ευκαιρία να αντεπιτεθεί και να εκδιώξει από την εξουσία τις αριστερές/κεντροαριστερές «ροζ» κυβερνήσεις. Πόνταραν και στο ότι σχεδόν ενάμιση δεκαετία αριστερίζουσας ηγεμονίας και κυβερνήσεων θα είχε κουράσει ή διασπάσει το μαζικό μέτωπο που οδήγησε στις μεταρρυθμίσεις και τις αλλαγές στο κυρίαρχο κλίμα στηνλατινική Αμερική. Η επίθεση εκφράστηκε με 3 τρόπους σε 3 χώρες:

1.    Στη Βραζιλία χρησιμοποιήθηκε ένα είδος «θεσμικού πραξικοπήματος» με την καθαίρεση της προέδρου Ν. Ρούσσεφ και την προσπάθεια φυλάκισης του προηγούμενου προέδρου Λούλα, ο οποίος παρά τις θεσμικές επιθέσεις με στόχο την καταδίκη του, παραμένει δημοφιλής και πιθανός νικητής των επόμενων προεδρικών εκλογών. Η θεσμική μορφή του πραξικοπήματος είχε σαν αιχμή του δόρατος «έρευνες εισαγγελέων» με στόχο την διαφθορά στην εταιρεία πετρελαίου [η εστίαση – πέρα από το ότι όντως υπήρχαν μίζες, αλλά όπως και αλλού- είχε να κανει και το ότι η αντιπολίτευση θέλει ιδιωτικοποίηση] η οποία μετατράπηκε σε ένα είδος «ερευνών του Ρίκκου»: δηλαδή εισαγγελική επιτήρηση του να εστιαστεί η έρευνα σε ορισμένους, και να χρησιμοποιηθούν οι ένοχοι [όπως ο Λίλλης ή οι εργοληπτικές εταιρείες που έκαναν υπερχρεώσεις στην υπόθεση του ΣΑΠΑ] για να κατηγορηθούν και να δικαστούν πολιτικοί αντίπαλοι. Και η θεσμική εκτροπή στηρίχθηκε φυσικά από τα καθεστωτικά ΜΜΕ που στηρίζουν την αντιπολίτευση και το πραξικόπημα. Η ολοκλήρωση του θεσμικού πραξικοπήματος έγινε με την μέθοδο της «αποστασίας» [όπως στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1960] με βασικό μοχλό τον εκβιασμό των βουλευτών να ψηφίσουν ότι τους υποβάλλεται για να μην περάσουν από εστιασμένες κατηγορίες με την στήριξη των πρωτοσέλιδων. Ο διάδοχος ωστόσο είχε εκλεγεί με την Ρούσσεφ – και από ότι φαίνεται πέρα από την προσωπική φιλοδοξία /βίτσιο να γίνει πρόεδρος, ήταν επίσης εμπλεκόμενος σε διαπλοκή. Αντίθετα, η Ρούσσεφ καθαιρέθηκε γιατί δεν ..επέβαλε νεοφιλελεύθερα μέτρα. Αυτό ακριβώς – κατηγορήθηκε ότι έκανε κεϋνσιανή πολιτική. Εν μέσω κρίσης αυτό θεωρήθηκε προεκλογικό.

2.    Στην Αργεντινή, η ανατροπή είχε δυο μορφές – από την μια έγινε μέσα από μια δημοκρατική εκλογική διαδικασία, αλλά ο εκλελεγμένος κέρδισε λόγω διάσπασης των περονιστών. Η Κριστίνα Κρίσνερ [η ηγετική φυσιογνωμία της περονιστικής αριστεράς] δεν μπορούσε να ξαναϋποβάλει υποψηφιότητα. Μετά τις εκλογές γίνεται μια ανάλογη προσπάθεια με τη Βραζιλία να δαιμονοποιηθεί η Κρίσνερ και η προηγούμενη κυβέρνηση. Όπως και στη Βραζιλία ήδη υπάρχουν εκρήξεις αντιπαραθέσεων διαδηλωτών και αστυνομίας στους δρόμους.

3.    Ο μεγάλος στόχος φυσικά των ανωτέρων τάξεων και του παλαιού κατεστημένου, με την προστασία των ΗΠΑ, ήταν η Βενεζουέλα. Η οποία εκτός από τα διεθνή οικονομικά δεδομένα είχε να αντιμετωπίσει και μια συνεχόμενη οικονομική πρακτική οικονομικού μποϋκοτάζ. Και μια ανομβρία που άφησε τη χώρα χωρίς ενέργεια, αφού η επενδύσεις σε οικολογικές μορφές δεν απέδιδαν εκείνη την περίοδο, και οι εξαγωγές πετρελαίου ήταν απαραίτητες για τη ρευστότητα του κράτους μετά την πτώση των τιμών. Σε εκείνο το πλαίσιο, η αντιπολίτευση κέρδισε τις εκλογές. Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι η νικητής αντιπολίτευσης της έδινε την ευκαιρία να εμφανιστεί ως καλός διαχειριστής. Αντίθετα, η αντιπολίτευση στη Βενεζουέλα εξαπέλυσε μια επίθεση με στόχο την ανατροπή και του Μαδούρo και του οικοδομήματος του κράτους ευημερίας που οικοδομήθηκε από τον τσαβισμό. Έτσι, ενώ στην Βραζιλία και την Αργεντινή η αντιπαράθεση έχει τα στοιχεία διαδηλώσεων και αντιπαραθέσεων με την αστυνομία, στη Βενεζουέλα η αντιπολίτευση ουσιαστικά φάνηκε να στηρίζει ένοπλες ομάδες που έκαναν δολοφονικές επιθέσεις. Σε εκείνο το κλίμα, ένα κεντρικό ερώτημα ήταν αν θα κατάφερνε ο Μαδούρo να κάνει ότι έκανε ο Τσάβες στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Η αντιπαράθεση μετατράπηκε σε σύγκρουση εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας – αλλά ο Μαδούρo έχει την στήριξη της νομοθετικής όπως και του στρατού που είναι σημαντικός σε ένα πλαίσιο, όπου η ιδέα του πραξικοπήματος πλανιέται σαφώς μετα και από ότι έγινε στη Βραζιλία. Η πρακτική του Μαδούρo ήταν να ενθαρρύνει μια αριστερόστροφη πολιτική – με το άνοιγμα στις επιθέσεις σε καταστήματα που έκαναν μποϋκοτάζ, και μετά μια θεσμική στάση αναμονής, που οδήγησε την αντιπολίτευση στο να εκτεθεί ότι είχε στόχο ένα είδος πραξικοπήματος, όπως στη Χιλή παρά απλής διεκδίκησης εναλλαγής στην κυβέρνηση. Σε αυτό το πλαίσιο, οι τσαβίστας εισηγήθηκαν την εκλογή μιας συντακτικής συνέλευσης για να λυθεί η αντιπαράθεση εκτελεστικής και νομοθετικής. Η αντιπολίτευση, ελπίζοντας ότι το χάος που δημιουργούσε θα οδηγούσε σε παραίτηση της κυβέρνησης αρνήθηκε να συμμετάσχει – και έστησε ένα είδος κωμικής παράστασης δικού της δημοψηφίσματος, όπου βασικά όποιος/α ήθελε ψήφιζε όσες φορές ήθελε κοκ. Και με αυτά τα δεδομένα ανακοίνωσε ότι «ψήφισαν» 7 εκατομμύρια. Όταν έγιναν οι εκλογές για τη συντακτική συνέλευση, η κυβέρνηση ανακοίνωσε άνω των 8 εκατομμυρίων. Η αντιπολίτευση φώναξε, τα διεθνή ΜΜΕ αναπαρήγαγαν στην εκδοχή τους, αλλά αυτό που φάνηκε τελικά ήταν ότι οι τσαβίστας και η υπόλοιπη αριστερά συσπειρώθηκε γύρω από την ιδέα μιας συντακτικής συνέλευσης. Και η αντιπολίτευση που ανακοίνωνε σε μια κατάσταση πλήρους απώλειας επαφής με την πραγματικότητα ότι σε μέρες θα αναλάμβανε την εξουσία, έμεινε εκτεθειμένη. Διότι πέρα από την εκλογική πραγματικότητα υπαρχει και η πραγματικότητα των δρόμων. Και η αντιπολίτευση δεν είδε το πλήθος που περίμενε – ουσιαστικά μπορεί να κινητοποιεί κόσμο σε μερικές περιοχές.

Γενικότερα, η αριστερά νοτίως των ΗΠΑ φαίνεται να αντεπεξέρχεται της αντεπίθεσης των συντηρητικών: ήδη και κατά τη διάρκεια της αιχμής της επίθεσης οι Σαντινίστας κέρδισαν τις εκλογές στην Νικαράγουα και πιο πρόσφατα η αριστερα-κεντροαριστερά κέρδισε τις εκλογές στο Εκουαδόρ/Ισημερινο.

Η Αντιφά στο Charlottesville

Αν αυτό που φαίνεται στη Λατινική Αμερική είναι μια απόπειρα της δεξιάς και της ακροδεξιάς να επανέλθουν, με την ακροδεξιά της Βενεζουέλας να είναι ένα βίαιο παράδειγμα, η σύγκρουση στο Charlottersville γύρω από την απομάκρυνση του αγάλματος του στρατηγού των νοτίων [οι οποίοι υπερασπίζονταν την δουλεία των αφροαμερικανών]

εξελίχθηκε σε μια ανάδυση της αμερικάνικης αριστεράς στο προσκήνιο – αλλά ντε φάκτο και της «νέας δεξιάς» [την οποία ο μηχανισμός χειραγώγησης του κατεστημένου προσπαθεί να εξισώσει – όπως τον κομμουνισμό και το φασισμό στην Ευρώπη- με τα εναλλακτικά ελευθεριακά κινήματα στην αριστερά].

Η ίδια η αντιπαράθεση κατ’ αρχήν δεν είναι κάτι τοπικό – ανάλογα κινήματα υπάρχουν και στην Βρετανία και την νότια Αφρική, ενώ και στην Κύπρο άγγιξε το νέο ρεύμα με την παρέμβαση μετατροπής της οδού Γρίβα σε οδό Σάββα Μένοικου. Το συγκεκριμένο πλαίσιο των ΗΠΑ είχε να κάνει με δυο αναδυόμενες κοινωνικές δυνάμεις που έβγαλαν τα γάντια. Από την μια είναι μια κοινωνική συμμαχία με σημαντική παρουσία της κινηματικής αριστεράς, και από την άλλη μια κινητοποίηση αντίδρασης στη διάχυση της αμφισβήτησης της εξουσίας. Ήταν χαρακτηριστικό ότι ο Τραμπ στην προσπάθεια του να δικαιολογήσει κάπως τους διαδηλωτές εναντίον της μετακίνησης του αγάλματος, έθεσε το ζήτημα «που τραβούμε την γραμμή» στην επανεκτίμηση της Ιστορίας. Αν και προβάλει ένα επιθετικό πρόσωπο η άκρα δεξιά νοιώθει ότι αμύνεται. Για να καταβληθεί το μέγεθος της ευρύτερης κρίσης εξουσίας αξίζει ένας παραλληλισμός. Την ίδια εβδομάδα που ο Τραμπ βολόδερνε για τις καθυστερημένες του αντιδράσεις για τον φόνο της ακτιβίστριας στο Charlottersville, στη Βρετανία συζητούσαν για το Brexit και ένας αρθρογράφος στην Γκάρντιαν εξεφραζε τη δημοκρατική του δυσφορία για το γεγονός ότι 40 χρόνια οικοδόμησης θεσμών και σχέσεων [από τότε που εντάχθηκε στην ΕΕ η Βρετανία] καταστρέφονται τώρα με μια ψηφοφορία η οποία και θα μπορούσε να είχε χειραγωγηθεί. Τα ίδια ακριβώς όμως θα μπορούσαν να πουν και οι ανατολικογερμανοί και οι υπόλοιποι πολίτες τέως σοσιαλιστικών χωρών, που εν ριπή οφθαλμού ανατράπηκε το κοινωνικό τους καθεστώς χωρίς καν να το εγκρίνουν σε μερικές περιπτώσεις – όπως στην ανατροπή του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ. Ανάλογα για την ευαισθησία για τα αγάλματα θα μπορούσε να πει κανείς και για τις τέως σοσιαλιστικές χώρες – ή και για την Ουκρανία πρόσφατα. Αλλά για εκείνες τις περιοχές το αμερικανικό μιντιακό σύστημα έχει ειδικά φίλτρα διάθλασης.

Από τα αριστερά η οργάνωση/οργανώσεις/ομάδες που κέρδισαν το ενδιαφέρον ήταν η Αντιφά. Οι οποίοι εμφανίστηκαν και ως οι ακτιβιστές/τριες που αντιμετωπίζουν τους ναζί, αλλά δέχθηκαν και κριτική για τις πρακτικές τους – βίαιης αντιμετώπισης των ακροδεξιών. Οι Αντιφά όμως δεν είναι εισαγόμενη τάση. Είναι συνέχεια του μαύρου μπλοκ και πιο παλιά των κινημάτων [είτε του 1960, είτε του εργατικού κινήματος πριν, όπως οι Γουάμπλις, η IWW. Αυτό που έφερε στην επιφάνεια η αντιπαράθεση είναι μια πολιτικό πολιτισμική σύγκρουση με πολλαπλές προεκτάσεις.

A car struck another vehicle near a crowd of counterprotesters, killing a 32-year-old woman, Heather D. Heyer. Credit Ryan M. Kelly/The Daily Progress, via Associated Press

Ο Τραμπ εξακολουθεί να είναι υπό πίεση και γαντζώνεται όσοι μπορεί από την δεξιά/ακροδεξιά σαν στήριξη, ενώ προσπαθεί να καλοπιάσει το κογκρέσο με κωμικά θεάματα ερευνών σε ρωσικά προξενεία, καθώς εντείνει τα μέτρα για το μεταναστευτικό για την συντηρητική βάση. Σε αυτό το πλαίσιο, η αντιπαράθεση στο Charlottersville βοήθησε για πρώτη φορά να φύγει η κριτική προς τον Τραμπ από την κωμική μετατόπιση των ΜΜΕ για τον «ρόλο των Ρώσων» στις.. αμερικάνικες εκλογές [το σχεδόν υπαρξιακό ερώτημα/απορία των αμερικάνικων ΜΜΕ – και πώς έχασαν τις εκλογές, και πώς μπορούν να χειριστούν το γεγονός ότι δεν είναι πια η ηγεμονική δύναμη σε όλο τον πλανήτη..

Η Heather Heyer,  η νεκρή από την επίθεση του ακροδεξιού με αυτοκίνητο, σηματοδότησε ένα σημείο παραβίασης και ίσως αυτό να εξηγεί και τον πανικό μερικών να προσπαθούν να εξορκίσουν τη βία. Αλλά η κατάσταση είναι σαφώς ρευστή: από την πλευρά της ακροδεξιάς ήταν η παραβίαση του ορίου να μην δολοφονούν όπως στο παρελθόν. Προφανώς, ο φανατισμός της ίδιας ιδεολογίας που δολοφονούσε διαφορετικούς στο παρελθόν παράγει ανάλογα αποτελέσματα ακόμα και σήμερα… Όμως και από την πλευρά της αντίστασης, φαίνεται να υπάρχει μια αποφασιστικότητα αντιπαράθεσης «εδώ και τώρα» και όχι απλώς αναμονής..…